En Pharaoh Sanders: The Creator has a Master Plan.

Vrij naar John Coltrane

Ik bezocht dus opnieuw het bingocafe, was ruim op tijd, zo ruim op tijd dat ik een praatje begon met de overbuurvrouw, een kranig ogende tachtig-pluster, die enthousiast op mijn vragen reageerde. Ik vroeg haar:

Oud meisje, kan je me iets vertellen over verloren vriendschappen?

Jonge jongen, waarom vraag je dat?

Omdat ik een goede vriendschap verloren heb. Ik heb thuis overal gezocht, tussen de vaat, tussen de was, tussen mijn oude tennisspullen en zelfs in mijn mandje met jeugdherinneringen maar ik kan haar nergens terugvinden. En nu ben ik een klein beetje ongelukkig.

Ach jonge jongen toch, leg je hoofd maar even tegen mijn boezem en luister naar mij. Een vriendschap verlies je niet; een vriendschap sluit zich als de kelk van een bloem wanneer ‘s avonds de laatste warmte langzaam wegtrekt en de avond het laatste licht wegstopt onder de deken van de nacht. Er komt ooit een ochtend, vraag me niet wanneer,  vraag me zelfs niet in welk leven, maar er komt ooit een ochtend met nieuw licht en nieuwe warmte en dan zullen de kelken van alle vriendschappen zich samen openen en ons bestrooien met geluk.

Dank je wel voor je mooie woorden, zei ik tegen het oude meisje, blij omdat ik inmiddels een bingorijtje gewonnen had.

Tijd voor ontspanning en ik wandelde naar de flat van mister L (mister Loverboy, geen idee waarom ze hem zo noemen; voor hetzelfde geld kunnen ze mij mister Penalty Killer noemen). Helaas was hij niet thuis.

Ziedaar, alweer het verslag van een boeiende avond van uw schrijver mister PK.

vraag: leidt het bingoproject tot meer zwangerschappen?

antwoord: neen lange Freddy, volgende vraag graag.

vraag: blijf je vanavond thuis eten, jongen?

antwoord: die vraag mag je pas na de bijeenkomst stellen mama. Lees maar gewoon een van de vragen die ik voor je opgeschreven heb,

vraag: opgeschreven?

antwoord: op dat grote vel papier wat je in je handtas gestopt hebt. Vooruit ma, lees nu maar gewoon de vraag!

vraag: is het zo, meneer de voorzitter, dat het spelen van bingo een invloed heeft op het endogeen endorfinesysteem in de hersenen? Is dit de goede vraag jongen?

antwoord: jaja, ma. Een interessante vraag, geacht publiek, die door deze oudere dame net gesteld werd. En het klopt dat het spelen van bingo leidt tot een verhoogde vuurkracht van de serotonerge neuronen van het rhinencephalon zodat een verhoogde productie van endorfine vrijkomt in de kernen die van belang zijn voor het cerebrale beloningssysteem. Het valt buiten het bestek van deze avond om dit gedetailleerd toe te lichten.

vraag: kun je het toch gedetailleerd toelichten?

antwoord: neen lange Freddy, je zou het toch niet begrijpen. Stel maar een andere vraag.

vraag: leidt bingo tot meer zwangerschappen?

antwoord: die vraag had je al gesteld lange Freddy en het antwoord is nog steeds neen. Laat de rest van het publiek ook de kans om een vraag te stellen, ja, graag?

vraag: maar we zijn toch maar met twee?

antwoord: dat maakt niet uit, volgende vraag graag. U misschien mevrouw?

vraag: gaat het hier nog lang duren jongen? Je weet dat je pa zo thuis komt en ik moet het eten nog klaar maken. Misschien kun je de “ik wil wel wat meer weten over het bingoproject”-avond ergens anders verder zetten want ik heb mijn keuken nodig. Zal dat gaan?

antwoord: ja ma. Ik sluit bij deze de “ik wil wel wat meer weten over het bingoproject”-avond en bedank de toehoorders voor hun opkomst en mevrouw voor het ter beschikking stellen van haar culinaire ruimte. Bedankt en tot ziens op de “ik wil wel nog wat meer weten over het bingoproject”-avond. En dan mag je nu die andere vraag stellen ma.

vraag: welke andere vraag jongen?

antwoord: of ik thuis wil blijven eten.

Fietsend door de vertrouwde straten van Tilburg ben ik druk op zoek naar de radiostraat. Iedere straat lijkt donkerder dan de voorgaande straat door de invallende duisternis. Met google maps had ik vooraf de bestemming nauwkeurig bekeken: Een kleine straat gelegen op het punt waar de Broekhovenseweg een flauwe bocht naar links maakt, waardoor het lijkt alsof de radiostraat het natuurlijke vervolg van de straat is.

Aan mijn rechterhand verschijnt een oude kantoorunit, van binnen hel verlicht met TL buizen. “Café den Bingo” prijkt op het gebouw dat in het niets aan een Café doet denken.

Onwennig dat dit de plaats is waar ik moet zijn leg ik mijn fiets aan de ketting tegen het stalen hek dat de ruimte voor de kantoorunit scheidt van de inmiddels donkere straat.

Net voor de toegang staan een paar vrouwen te roken die reeds lange tijd de leeftijd van zestig gepasseerd zijn. Toegangscontrole? De onbewegelijke houding van de vrouwen, die mij nauwelijks leken op te merken, verried dat het roken de voornaamste reden van hun aanwezigheid bij de ingang was. Na het nemen van een kleine drempel passeerde ik de opengeslagen houten deuren die toegang tot de ruimte gaven. Eenmaal binnen scande mijn ogen snel de ruimte.

Lange rijen tafels, als geleend van een bierfeest, stonden in strakke rijen naast elkaar. Even werd ik gevangen door de lucht die in de ruimte hing. Het was een lucht die me onwillekeurig deed denken aan mijn Oma. Mijn gedachten dreven af. Ik zag mijn oma in de kleine bedompte keuken van haar kleine woning om konijn klaar te maken. Het leek alsof ik het hoogpollige tafellaken van haar woonkamer weer kon voelen, het paars met engelen versierde bonbon-blik, dat me als kind altijd fascineerde, weer kon aanschouwen. Geur geeft sterke associaties, het was deze lucht die ik herkende uit van kindertijd om daarna nooit meer te mogen ervaren. “Wat moet ik doen, wat doe ik hier”. Ik keek recht in de ogen van William , een vriend van me die hier, geheel volgens afspraak ook was. We wisselden een korte blik van herkenning. Ik besloot dat ik me zou gedragen als een eenzame bezoeker die uit nieuwsgierigheid eens kwam kijken. Niemand hoefde te weten dat het hier om een verkenning voor een toneelstuk ging en de volledige toneelgroep zich tussen de bezoekers had verschanst. Ik draaide mijn hoofd van William. Toen pas viel me op dat in de hoek van de ruimte, juist aan de zijde waarop ik binnenkwam, een aantal oudere dames achter tafels zaten die waren gevuld met dikke stapels papieren. Dit moest wel de lotenverkoop zijn. “Kan ik hier loten kopen?” haastte ik mij te vragen aan de vrouw die het meest nabij zat. De vrouw boog rustig over de stapels papieren. “Hier kunt u kaarten voor de voorronde kopen”, “Bingo-kaarten in setjes van 1,2 of 3 kunt u bij haar kopen”, terwijl ze haar hand lichtjes manoeuvreerde in de richting van een tafel op een kleine verhoging. “Doet u maar één voorronde” hoorde ik mijzelf bestellen, al had ik geen idee waar ik het over had. De vrouw scheurde een pagina van haar blok terwijl ze op heldere toon om twee euro vroeg. Met mijn eerste officiële bingoblad in mijn handen wisselde ze het geld. “Bingo kaarten en daarna een plaats zoeken” herhaalde ik voor mijzelf. Ik nam het wisselgeld aan begaf me naar de tafel waar ik naar verwezen werd. “Mag ik van u een bingo kaart”. Ik keek in de vriendelijke ogen van een oudere vrouw met een bijzonder jeugdige uitstraling. Het blonde haar hoog opgestoken alsof ze zojuist van een linedance evenement kwam. “tien euro voor een enkele kaart, of wil je er meer?”. Meer kaarten?, geen idee! Doet u maar een enkele kaart “het gaat er maar om dat ik de sfeer proef” hoorde ik mijzelf aanvullen. Ik had sterk het gevoel dat het beter was om deze gedachte voor mijzelf te houden. Met de vers gekochte bingo kaarten in mijn handen zocht ik een plaats. Ik probeerde de ogen van mijn collega spelers te mijden en zo opvallend mogelijk plaats te nemen aan één van de lange tafels. “Is deze stoel bezet?” Vroeg ik, terwijl ik de stoel aanwees en twee oudere dames aankeek die juist tegenover deze stoel zaten. “Als jij er gaat zitten, dan wel!” was het nuchtere antwoord. Het antwoord volgde zonder dat men aanvankelijk bijzondere aandacht aan mij leek te schenken. “Hoe komt u terecht” sprak de zelfde vrouw die me eerder wees op mijn bezette stoel. Ik voelde me even verward over het antwoord. Als ik hen zou zeggen dat ik voor inspiratie kwam omwille van een toneelstuk zou dat wellicht weinig complimenteus zijn of de sfeer onbedoeld kunnen beinvloeden. “Ik fiets hier wel eens voorbij en was eigelijk gewoon erg nieuwsgierig, dus ik denk: ik probeer het eens”. Er leek een kleine glimlach op het gezicht van de vrouw te verschijnen. “Er zijn veel jonge mensen hier vanavond, die mijnheer die daar wat verderop zit is van een toneelvereniging om te kijken naar de sfeer hier”. Bloed steeg naar mijn hoofd, ik voelde me een verrader met snode planner en erger nog: nog sterker zou ik de illusie moeten vermijden dat ik enige bestaande relatie had met iemand uit deze ruimte. Ik kreeg een ongeintereseerde ‘O’ uit mijn mond in de hoop daarmee het onderwerp te smoren. Mijn aandacht was even niet bij de vrouwen maar strak gefocused op mijn bingo kaarten.

Terug naar het bingoproject wat onder de bezielende leiding van mister B geleid heeft tot het opschieten van de allereerste sprietjes van inspiratie op het veld van onze toekomstige voorstelling. Na het bezoeken van twee avonden in het bingocafe, en mijn belofte aan mister B dat ik het woord bingo vaker zou gebruiken in mijn volgende stukjes, kunnen we nu zeggen: de bingomolen draait! To bingo or not to bingo, daar gaat het in de bingowereld om. En wie Aingo zegt, moet Bingo zeggen.

Mister B vroeg me ook om niet teveel af te dwalen van het onderwerp bingo. Hij was bang dat de lezer zou afhaken. Die vrees is overigens onterecht. Ik heb immers lange Freddy gevraagd of hij af zou haken maar hij verzekerde me dat dit beslist niet het geval was. Gerustgesteld verzekerde mister B mij vervolgens dat ik bij het schrijven van mijn stukjes de volledige artistieke vrijheid mag behouden. Hij zou zichzelf enkel bezig houden met het concept, de regie, de vormgeving, de research, het kiezen en coachen van de spelers, het aansturen van de supervisor, het dekor, de financiele aspecten, de website en de contacten met de media maar verder zoveel als mogelijk op de achtergrond blijven, opgaan in de schaduw van het bijna-anonieme. Bingo!

Een tweede keer naar de Bingo, na tussendoor zelf met elkaar nog wat met balletjes geprutst te hebben in de kantine van de Muze.

Een vrolijk wederzien. Met deze tweede keer voel je je al geen outsider meer, maar een beginneling, en dat is iets heel anders, dan hoor je er een beetje bij.

De dame met de suikerspin en de lage stem (later op de avond uitgebreid onderworpen aan een diepte-interview door onze Loverboy) begroet me als een bekende en ik vertrouw haar toe nu de variant met twee speelvelden wel aan te durven. Dat ik op deze wijze nog wat om me heen kan kijken, zeg ik er dan weer niet bij, want er zijn grenzen aan de openheid als participerend observant.

Loverboy, B.C. (Bingo & de City) en ik babbelen wat met een ingewijde. Twee keer per week gaat ze ter bingo. Meer wordt te bekostelijk. ’Ge moet er wat bij doen.’ Oftewel: van alleen een AOW kun je deze hobby niet betalen. (Toneelspelen is inderdaad iets goedkoper, tenzij je in dat kader een bingoverslaving ontwikkelt.) Zij werkt bij in een café, in feite om de bingokaarten te betalen, en de consumpties, waarvoor je hier net iets minder betaalt dat in het café (1,50 voor een flesje fris hier versus 1,80 daar).

Ik neem nu ook het voorprogramma waar, dat sommigen voor zichzelf organiseren.  Twee groepjes zitten te kaarten. (Dat pikken ze direct weer op in de pauze.) Anderen draaien een sjekkie, of zitten te wachten bij een maltbiertje. Onze gesprekspartner vraagt een beetje plagerig of wij ‘van onze school’ hier komen kijken naar ‘gewone mensen’ . Dat zou een valkuil kunnen zijn van ons project. De Meester zei al: het gaat in de eerste plaats om bingo , niet om volkscultuur. (En warempel, de personeelsvereniging van de universiteit blijkt inmiddels ook aan het edele spel te doen, dus dat biedt vergelijkingsmateriaal.) Maar toch: het zou mooi zijn als we de wereld van het theater (schouwspel: samen individueel kijken naar andere mensen) en van de bingo (collectief ritueel: samen iets voor ons zelf doen) bij elkaar kunnen brengen.

Tussen de ‘bekende gezichten’  (Paramaribo, de zonderling, de dikke dame, snorremans, de molenbingodame) zie ik een net burgerlijk gezin, met een wat ouwelijke zoon.  Misschien dachten die wel: als er de laatste tijd zoveel oudere jongelui bij die Bingo zijn, moeten wij ook maar eens gaan kijken.

Het is bijna acht uur. Sommigen gaan nog snel even naar buiten om te roken.

‘Eén goedenavond! Welkom bij de Bingo.. ‘en ik versta het weer niet goed. Wordt woningbouwvereniging Tiwos hier genoemd als sponsor? Zou goed kunnen.

Vanavond is het ritueel wat minder strak. Er is geroezemoes in het begin, maar dat sterft wel uit. Dan komt er nog iemand laat binnen. Die wordt geholpen, onder het noemen van de getallen door. Dat gaat een beetje lang duren, wat opvalt: het ritme van de eentonigheid wordt verstoord.

Meer van dat soort lichte verstoringen:

- 82

- Bingo!

- Bingo

- Bingo!

- Bingo op 82.

(…) 

- 61

- 61?

- 61 was ‘t

Ik vind het bijna onbehoorlijk dat dit gebeurt, maar ik ben dan ook in de wieg gelegd voor ritueel purisme.

Later een ernstige verstoring: iemand ‘roept’ wanneer het volgende nummer al half is uitgesproken. De bingomaster aarzelt, maar gaat door. Een spannend, onrustig moment. Dan roept een vrouw een bingo, die goed blijkt en de loop der dingen gaat voort.

 Er mag weer gerookt worden. Nu wordt er bij mij geen asbak neergezet. ‘Die meneer rookt niet.’ Ik word herkend! Ik ben gezien!

Tijdens het roken wordt er trouwens gewoon koffie geserveerd en wel aan een niet nader te benoemen bendelid dat hiermee schuldig is aan een ernstige wetsovertreding.

Ik krijg oog voor de diversiteit.

Sommigen zijn vooral recreatief bezig; anderen zijn echt aan het werk, zoals de dame naast me met 3 dubbele speelvelden.  Er zijn zo’n vijftig manieren om bingo  te roepen, waaronder: heel snel, net en nadrukkelijk, lomp, aarzelend, berustend, kortaf, vrolijk, emotieloos, zangerig, verrookt – voor haar wordt het herhaald.

En dan is er vanavond ook nog ‘kien’ en ‘kiehien’ geroepen. Door Vlamingen, echte, die ook gewoon in Vlaanderen wonen (zoals het hoort) en hier komen spelen. Wat een ontdekkingen weer allemaal!

Mister B. was not amused. Waarom heb je nog niets verteld over ons bingoproject, vroeg hij. Waarom schrijf je niet zoals mister P. (el Pastor, voor de ingewijden)? Waarom verhaal je niet de gevoelens die in je opborrelen wanneer je in het bingocafe zit? Waarom vertel je geen verhalen over mensen die troost vinden in het bingospel? Waarom geef je geen uitdrukking aan de gemoedsbewegingen tijdens het roepen van de nummers, hoe je met parelend zweet op handen en voorhoofd wacht op dat ene nummertje?

Ja, dat vroeg mister P. allemaal en ik kan het weten want ik heb alles op tape gezet. Een goed journalist zet immers alles op tape, ook de gesprekken met zijn opdrachtgever. De kritiek kwam behoorlijk hard aan en ik belde mijn beste vriend, mister M&M (Markie Mark, voor de insiders), en vertelde hem dat ik in een diep dal zat en de hand van een vriend op mijn schouder beslist zou waarderen. Helaas had hij nog een belangrijke afspraak elders maar hij vroeg me om te visualiseren dat zijn hand op mijn schouder lag en dat deed ik en dat voelde best fijn al had ik de volgende dag wel last van een stramme schouder. Eenmaal de pijn van het ervaren trauma verwerkt hebbende, zocht ik nog troost bij Bjutie, die met vertelde dat, als ik maar niet naar drank of drugs zou grijpen, alles wel goed zou komen en ook zij vroeg mij te visualiseren dat haar hand op mijn schouder lag wat ik wel een beetje vreemd vond omdat ze naast mij zat.